Muzyka polska w publicznych mediach radiowo-telewizyjnych

Zasadniczy problem w raportowaniu obecności muzyki polskiej w mediach – stacjach radiowych, a zwłaszcza w telewizji – wynika z faktu rozproszonych, niekompletnych i niespójnych danych. Wydaje się więc, że bardziej efektywne od rekonstruowania rzeczywistości na tak miałkiej podstawie, byłoby działanie zakładające projekt badania mediów ukierunkowany na muzykę polską, po uprzednim oczywiście zdefiniowaniu i doprecyzowaniu pojęcia. Każdy bowiem raport sporządzany na bazie informacji dostarczanych przez media, czy opracowywanych przez Krajową Radę Radiofonii i Telewizji jest obciążony licznymi niedostatkami, z czego autorka niniejszego opracowania zdaje sobie sprawę.

Nigdy w raportach KRRiT, zasadniczym wydawałoby się źródle, nie była wyodrębniana muzyka polska, a już z pewnością nie jako osobny podpunkt w strukturze gatunkowej pasma. Nawet po wejściu w życie zapisów obligujących nadawców do emisji „utworów słowno-muzycznych wykonywanych w języku polskim” nie było w stanie się nic zmienić, ponieważ kuriozalny zapis legitymizuje głównie piosenki (najczęściej z obszaru muzyki rozrywkowej), a spycha w niebyt polską twórczość instrumentalną, czy kompozycje wokalne i wokalno-instrumentalne naszych twórców napisane do tekstów w innym, niż polski, języku.

W tej ustawodawczej ścieżce dotyczącej nowelizacji Ustawy o radiofonii i telewizji z dnia 29 grudnia 1992 roku[1] już w roku 2000 (nowelizacja weszła w życie 19 maja 2000) pojawił zapis w interesującym nas art. 15[2], który wprowadził nową kategorię audycji „wytworzonych pierwotnie w języku polskim”, w miejsce dwóch dotychczasowych „wytworzonych przez producentów krajowych i wytworzonych przez producentów krajowych innych niż nadawca”. Wprowadzono też pojęcia „utworów słowno-muzycznych wykonywanych w języku polskim” i „utworów muzycznych związanych przez osobę wykonawcy (zespół wykonawczy, solistę lub dyrygenta), kompozytora lub autora opracowania z kulturą polską”. Ponadto znalazł się również, zamiast rocznego, miesięczny czas rozliczania w wypadku „utworów słowno-muzycznych wykonywanych w języku polskim i utworów muzycznych związanych przez osobę wykonawcy [...] z kulturą polską” i kwartalny w wypadku pozostałych rodzajów.

Przepisy nakładały na nadawców telewizyjnych także obowiązki przeznaczania określonego udziału procentowego różnych audycji. Późniejsze nowelizacje, czy to z 1 maja 2004 roku[3], czy z 21 marca 2011, czy też z 12 października 2012[4] w kwestii nieszczęśliwego określenia „utworów słowno-muzycznych wykonywanych w języku polskim” nic nie zmieniły. Raczej – od 2004 roku – po wykreśleniu zapisu  „utworów muzycznych związanych przez osobę wykonawcy (zespół wykonawczy, solistę lub dyrygenta), kompozytora lub autora opracowania z kulturą polską” – podkreśliły zamęt w rozumieniu pojęcia „muzyki polskiej”.

Zatem, niezależnie od wymagań odnośnie do kwotowych wartości emisyjnych, od potrzeby uściślania pór emisyjnych, czy zabezpieczania potrzeb debiutantów[5] – problem jest ciągle ten sam. Dopóki nie nastąpią zmiany w ustawie medialnej odnośnie do art. 15 (niezbędny jest tu nieustanny lobbing środowiska[6]) oraz dokładny monitoring realizacji tegoż zapisu – jedynie animowane np. przez Instytut Muzyki i Tańca badania własne, oparte na solidnym metodologicznym gruncie, są w stanie przybliżyć nam obraz muzyki polskiej w mediach radiowo-telewizyjnych.


[1] Ustawa o radiofonii i telewizji z dnia 29 grudnia 1992 roku, Dz.U. 1993, nr 7, poz. 34.

[2] Ustawa z dnia 31 marca 2000 r. o zmianie ustawy radiofonii i telewizji i ustawy o języku polskim, Dz.U. z dnia 18 kwietnia 2000 roku, nr 29, poz. 358.

[3] Ustawa z dnia 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o radiofonii i telewizji, Dz.U. z dnia 30 kwietnia 2004 roku, nr 91, poz. 874.

[4] Ustawa z dnia 12 października 2012 r. o zmianie ustawy o radiofonii i telewizji, Dz.U. z dnia 27 listopada 2012, poz. 1315.

[5] Skądinąd „przeliczanie” debiutantów razy dwa, czyli zachęcanie media do ich promocji może skutkować zalewem tandetnej twórczości. Zapis brzmi in extenso „Przy ustalaniu czasu nadawania w godzinach 5-24, o którym mowa w ust. 2, czas nadawania utworu słowno-muzycznego w tych godzinach wykonywanego w języku polskim przez debiutanta jest liczony jako 200% czasu nadawania utworu”. Ustawodawca następnie precyzuje: „Za utwór wykonywany przez debiutanta uważa się utwór słowno-muzyczny wykonywany w języku polskim, który w danym okresie rozliczeniowym został rozpowszechniony w programie radiowym, a od daty pierwszego rozpowszechnienia nie minęło 18 miesięcy, przy czym za debiutanta uważa się wyłącznie artystę lub zespół muzyczny, który w powyższym okresie 18 miesięcy po raz pierwszy opublikował album zawierający utwory słowno-muzyczne lub pojedyncze nagranie utworu słowno-muzycznego”. Por. Art. 15, pkt 2a i 2b ujednoliconego tekstu Ustawa o radiofonii i telewizji z dnia 29 grudnia 1992 roku. Warto przy okazji zauważyć że określenie „debiutant” wiąże ustawodawca wyłącznie z wydaniem albumu, a nie np. z publiczną premierową prezentacją kompozycji.

[6] Na wniosek piszącej ten tekst powstała stosowna interpelacja poselska złożona w październiku 2014 roku przez Aldonę Młyńczak i Teresę Świło z PO. Odpowiedź ze strony MKiDN w piśmie z dnia 5 listopada 2014 wskazała, że podstawą dla polskiej ustawodawczości w tym zakresie są regulacje unijne. W okresie przedakcesyjnym przyjęto kryterium językowe, które musi dominować nad narodowym. Natomiast w przypadku utworów instrumentalnych oczywiście jedynym kryterium, do którego można by się odwołać było kryterium narodowe, które z przytoczonych obszernie w wyjaśnieniu względów – niezgodności z prawem UE – nie może być zastosowane. Podkreślono jednak w odpowiedzi na tę interpelację, że utwory z obszaru polskiej twórczości niewykonywanie w języku polskim, jak również utwory instrumentalne mogą być kwalifikowane jako utwory europejskie w ramach 50% kwoty europejskiej. Można zatem stwierdzić, że ustawodawca nie przewiduje zmian w interesującym nas stwierdzeniu, co oznacza, że pozostaniemy z cytowanymi wcześniej zapisami, które nie pozwalają na jednoznaczną/oczywistą klasyfikację programów z obszaru muzyki polskiej w rozumieniu całej spuścizny narodowej (gatunkowej, językowej).

 
Pokaż cały
 
 
 
powrót

Ten serwis wykorzystuje pliki cookies

Używamy cookies i podobnych technologii m.in. w celu świadczenia usług i w celach statystycznych. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce, w jej ustawieniach. Jeżeli wyrażasz zgodę na zapisywanie informacji zawartej w cookies, kliknij „Zamknij”. Jeżeli nie wyrażasz zgody – zmień ustawienia swojej przeglądarki. Więcej informacji znajdziesz w naszej Polityce cookies

Zamknij